به گزارش کردپرس، در حالی که حزب دموکرات کردستان عراق در ماه مه ۲۰۲۶ تلاش کرد پس از سال‌ها دوباره نفوذ اداری و سیاسی خود را به شنگال بازگرداند، ائتلاف تازه‌تأسیس «ائتلاف آرمان ایزدی‌ها» با بسیج گسترده جامعه ایزدی، این تلاش را متوقف کرد؛ رخدادی که بسیاری آن را نقطه عطفی در تحول سیاسی ایزدی‌های عراق پس از نسل‌کشی داعش می‌دانند.

متیو تراویس باربر، پژوهشگر مسائل ایزدی‌ها، در تحلیلی مفصل توضیح می‌دهد که چگونه جامعه ایزدی شنگال اکنون بیش از هر زمان دیگری در برابر بازگشت حزب دموکرات موضع گرفته و این حزب را نه صرفاً یک رقیب سیاسی، بلکه بخشی از ساختاری می‌داند که زمینه نسل‌کشی سال ۲۰۱۴ را فراهم کرد.

به گفته باربر، بحران اخیر از مجموعه‌ای از دیدارهای پشت‌پرده میان برخی چهره‌های ایزدی نزدیک به حزب دموکرات و رهبران این حزب آغاز شد. این دیدارها در حالی صورت گرفت که بخش عمده جامعه ایزدی، همچنان خروج نیروهای پیشمرگه از شنگال در زمان حمله داعش را «خیانت» می‌داند؛ رخدادی که به کشته شدن هزاران نفر، اسارت زنان و آوارگی گسترده انجامید.

ائتلاف آرمان ایزدی‌ها که اکنون مهم‌ترین بلوک سیاسی ایزدی در شنگال محسوب می‌شود، در بیانیه‌ای کم‌سابقه و تند، بازگشت حزب دموکرات را «مردود» اعلام کرد. این ائتلاف تأکید کرد که بازگشت ساختارهای امنیتی و حزبی حزب دموکرات به معنای بازتولید همان شرایطی است که پیش از نسل‌کشی بر شنگال حاکم بود.

در این بیانیه، حزب دموکرات متهم شده که از سال ۲۰۰۳ با گسترش نفوذ حزبی، امنیتی و اطلاعاتی خود در شنگال، تلاش کرده هویت مستقل ایزدی‌ها را تضعیف کند. ائتلاف همچنین مدعی است که این حزب پس از حمله داعش نیز به‌جای پذیرش مسئولیت، منتقدان را سرکوب کرده و روایت رسمی خود را بر جامعه ایزدی تحمیل کرده است.

باربر می‌نویسد تنش‌ها زمانی شدت گرفت که «نایف سیدو»، فرماندار منصوب  این حزب برای شنگال، در اقدامی محرمانه تلاش کرد فعالیت اداری خود را از سر بگیرد. اما رهبران محلی و فعالان ایزدی به سرعت واکنش نشان دادند و هشدار دادند که جامعه شنگال اجازه بازگشت ساختارهای حزبی حزب دموکرات را نخواهد داد.

در ادامه، اعتراضات گسترده‌ای در شهر سنونی و سپس در میان ایزدی‌های مهاجر در آلمان برگزار شد. معترضان با حمل پلاکاردهایی تأکید کردند که «سرزمین قربانیان جایی برای بازگشت کسانی نیست که وظیفه خود را رها کردند.»

به باور نویسنده، اهمیت تحولات اخیر تنها به جلوگیری از بازگشت حزب دموکرات محدود نمی‌شود، بلکه نشان‌دهنده ظهور نوعی «استقلال سیاسی ایزدی» است؛ روندی که می‌کوشد جامعه ایزدی را از وابستگی تاریخی به احزاب بزرگ کردی خارج کند.

رهبران ائتلاف در گفت‌وگو با باربر تأکید کرده‌اند که اکنون اکثریت ایزدی‌های شنگال از این جریان حمایت می‌کنند. آن‌ها به نتایج انتخابات اخیر اشاره می‌کنند که در آن، نامزدهای مورد حمایت حزب دموکرات برای نخستین بار شکست خوردند و ائتلاف توانست حدود ۵۰ هزار رأی کسب کند.

این تحلیل همچنین به نگرانی عمیق ایزدی‌ها از توافق‌های پشت‌پرده میان بغداد و اربیل اشاره دارد. بسیاری در شنگال بیم دارند که دولت مرکزی عراق، در چارچوب معاملات سیاسی با حزب دموکرات ، بار دیگر زمینه بازگشت نفوذ این حزب یا حتی نیروهای پیشمرگه را فراهم کند.

باربر معتقد است بخشی از مشکل، به نحوه نگاه قدرت‌های غربی به مسئله شنگال بازمی‌گردد. به گفته او، بسیاری از مقام‌های غربی بدون حضور مستقیم در شنگال و عمدتاً از طریق چهره‌های نزدیک به حزب دموکرات ، تحولات ایزدی‌ها را دنبال می‌کنند؛ مسئله‌ای که باعث شده روایت مستقل جامعه ایزدی کمتر شنیده شود.

رهبران ائتلاف نیز در گفت‌وگوهای خود با این پژوهشگر، آمریکا و برخی بازیگران بین‌المللی را متهم کرده‌اند که همواره از «کنترل کردها» بر ایزدی‌ها حمایت کرده‌اند و نسبت به خواست جامعه شنگال برای استقلال سیاسی بی‌اعتنا بوده‌اند.

باربر، در پایان تأکید می‌کند که بیانیه ۶ مه ائتلاف آرمان ایزدی‌ها، فراتر از یک موضع‌گیری سیاسی، به سندی تاریخی برای شکستن «سکوت ناشی از ترس» در جامعه ایزدی تبدیل شده است؛ سکوتی که به گفته فعالان ایزدی، سال‌ها مانع بیان آشکار روایت آنان از نسل‌کشی و نقش بازیگران مختلف در آن بوده است.